კურსის აღწერაში მოვიყვანეთ ივანე ჯავახიშვილის ხედვა — „სწავლების მიზანი უნდა იყოს არა მასწავლებლის აზრების მიმდევრის, არამედ დამოუკიდებელი მოაზროვნის აღზრდა“.

კრიტიკულად რომ შევხედოთ, თუ დამოუკიდებელი აზროვნებაა მთავარი, მაშინ საერთოდ რა საჭიროა სწავლება ხომ? ამ კითხვაზე საინტერესო პასუხი აქვს ისააკ ნიუტონს — „თუ მე სხვებზე შორს ვიხედები, ეს მხოლოდ იმიტომ, რომ გიგანტების მხრებზე ვდგავარ“. 

ჩემი ნება რომ იყოს, თანამედროვე სწავლების ძირითად ღირებულებად ვაქცევდი ამ ორი ხედვის გაერთიანებულ ვარიანტს: თანამედროვე სწავლების მიზანია დამოუკიდებელი მოაზროვნის აღზრდა, რომელიც ფლობს წარსულის ცოდნას და აუმჯობესებს მომავალს.

ასევე, ჩემი ნება რომ იყოს, სწავლებას, რომელიც ამ ხედვას ითვალისწინებს, დავარქმევდი არა პროფესიულ საქმიანობას, არამედ ხელოვნებას, უფრო სწორად „თანამედროვე სწავლების ხელოვნებას“. ეს ესაა, თქვენს თვალწინ გაჩნდა MoTArt — მეთოდოლოგია (Modern Teaching Art), რომლის მთავარი ღირებულებაა დამოუკიდებელი მოაზროვნის აღზრდა.

დავუბრუნდეთ თემას, გამოვცადოთ ეს მეთოდოლოგია პრაქტიკაში.

ამ თემაში მიმოვიხილავთ სწავლების სამ მთავარ ფორმატს — გაკვეთილს, ლექციასა და ტრენინგს. ვნახავთ სწორი ფორმატის შერჩევით როგორ გარდაიქმნება ცოდნა ჯერ დამოუკიდებელ აზროვნებად, ხოლო შემდეგ საქმედ, რომელიც აუმჯობესებს მომავალს.  

კეთილი იყოს შენი მობრძანება ინტელექტუალურ სამყაროში. შეგახსენებ, მე პაატა ცაგარეიშვილი ვარ, შენი მენტორი და თანამგზავრი ამ მოგზაურობაში. მაშ ასე დავიწყოთ, თემა პირველი, ლექცია პირველი:

ცოდნის პირამიდა

დამოუკიდებელი მოაზროვნის აღზრდა რომ შევძლოთ, პირველ რიგში, ჩვენ თვითონ უნდა ვიყოთ ასეთი ხომ? ამიტომაც, ამ კურსიდან ყველაზე მეტს წაიღებ იმ შემთხვევაში, თუ არა მხოლოდ მოისმენ, არამედ დამოუკიდებლად აზროვნების უნარსაც გაავარჯიშებ. ამისათვის საჭიროა დააპაუზო ვიდეო როდესაც დაპაუზების ნიშანს (⏸️) დაინახავ და სასწავლო მასალაში იპოვო დამატებითი ინფორმაცია სლაიდზე მოცემულ საკითხთან დაკავშირებით.

პირველი, რაც დამოუკიდებელ მოაზროვნეს სჭირდება, არის ინფორმაცია. ის არა მხოლოდ ფლობს, არამედ მართავს მას და ქმნის უნიკალურ გამოცდილებას.

მეორე, რაც დამოუკიდებელ აზროვნებას ავითარებს, არის წარმოსახვა. თუ დავუჯერებთ ალბერტ აინშტაინს — „ცოდნა მიგიყვანს „ა“ წერტილიდან „ბ“ წერტილში, ხოლო წარმოსახვა — ყველგან“.

დღეს ინფორმაციის მიღებისა და წარმოსახვის სტიმულირების უამრავი საშუალება არსებობს, კომპიუტერიდან დაწყებული, ხელოვნური ინტელექტით (AI) დამთავრებული. თუმცა იყო დრო, ადამიანს წიგნიც კი არ ჰქონდა რომ არაფერი ვთქვათ კომპიუტერსა და ინტერნეტზე. 

მოდი ჩავატაროთ ექსპერიმენტი, წარმოსახვაში დავიხმაროთ ინფორმაციის დამუშავების თანამედროვე საშუალებები და ვნახოთ, თუ რამდენად დააჩქარა ცოდნის მიღებისა და განვითარების პროცესი თანამედროვე ტექნოლოგიებმა. 

ხელოვნურ ინტელექტს (AI) გავაკეთებინოთ მაგალითად, ისააკ ნიუტონის ციტატის შესაბამისი ფოტო. საინტერესოა ვის „მხრებზე“ იდგა ის, ახლა ვინ დგას ნიუტონის „მხრებზე“ და როგორ იკავებენ დამოუკიდებელი მოაზროვნეები ამ პირამიდის მწვერვალს:

ცოდნის პირამიდა: როგორ ვსწავლობთ სამყაროს

ეს მაგალითი კარგად აჩვენებს, დამოუკიდებელი აზროვნების საშუალებით, თუ როგორ იყენებდნენ და ავიტარებდნენ ეს ადამიანები არსებულ ცოდნას. მსგავსი პირამიდის გამოყენება შეგიძლია ნებისმიერი ლექციისთვის, სადაც ცოდნის გაღრმავება გჭირდება. 

დავუშვათ, ვამზადებთ ლექციას თემაზე „როგორ განვითარდა განათლების სისტემა საქართველოში“. სტანდარტულ შემთხვევაში გამოგვივიდოდა სლაიდები წინაპართა ისტორიებით. ჩვენი მეთოდოლოგიით კი, დავინახავთ მიზეზ-შედეგობრივ კავშირებს, თითქოს მათი ცხოვრება დამოუკიდებელი აზროვნების უწყვეტი ჯაჭვია.

განათლების ხსენებაზე ქართველებიდან პირველი ვინ უნდა გაგახსენდეს, თუ არა ივანე ჯავახიშვილი. მართლაც, მისი ცხოვრება დამოუკიდებელი აზროვნების საუკეთესო მაგალითია. პეტერბურგში მას ნიკო მარი ასწავლიდა, რომელსაც არ სჯეროდა, რომ საქართველოში დამოუკიდებელი უნივერსიტეტის შექმნა შესაძლებელია. თუმცა, ივანემ, იდგა რა მასწავლებლის „მხრებზე“, შეძლო უფრო შორს გაეხედა და თავისი საქმით გააუმჯობესა ქვეყნის მომავალი:

1918 წლის 26 იანვარს, მაშინ, როდესაც საქართველოს ჯერ კიდევ არ ჰქონდა დამოუკიდებლობა გამოცხადებული, ივანე ჯავახიშვილის უშუალო ჩართულობით დაარსდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ეს იყო დამოუკიდებელი მოაზროვნის ნამდვილი გამარჯვება არა მხოლოდ რთულ გარემო პირობებზე, არამედ იმ დროის ყველაზე დიდ უიმედობაზეც.

ახლა კი, გთხოვ, დააპაუზო ვიდეო და დამატებით ინფორმაციაში გაეცნო სხვა ქართველ მოაზროვნეებს, თუ ვინ რა გააკეთა ქართული განათლების სისტემისთვის, დავით აღმაშენებლიდან დღემდე. ინფორმაციის გაცნობის შემდეგ დაუბრუნდი ვიდეოს, ერთად გავარკვიოთ, როგორ იქმნება გაკვეთილზე, ლექციასა თუ ტრენინგზე გარემო, სადაც ასეთი  აზროვნება იბადება: 

(დამატებითი ინფორმაცია 1):

ცოდნის პირამიდა 1: როგორ განვითარდა განათლების სისტემა საქართველოში 

ქართველი პოლიტიკოსების მიერ

1. დავით აღმაშენებელი (1073–1125): 1106 წელს დააარსა გელათის აკადემია. რომ არა მისი ხედვა, განათლება საქართველოში ინსტიტუციურ სახეს ვერ მიიღებდა. მან სწავლა სახელმწიფოებრივ პრიორიტეტად აქცია.

2. შოთა რუსთაველი (1160–1216): რომ არა მისი “ვეფხისტყაოსანი”, ქართულ განათლებას დააკლდებოდა მთავარი — ჰუმანისტური ეთიკა და აზროვნების თავისუფლება. მან ცოდნა სიყვარულსა და მეგობრობას დაუკავშირა.

3. სულხან-საბა ორბელიანი (1658–1725): რომ არა მისი “სიტყვის კონა”, ჩვენ არ გვექნებოდა განათლების მთავარი ინსტრუმენტი — სისტემატიზებული ენა. მან შექმნა პირველი ქართული სასწავლო დიდაქტიკა.

4. ილია ჭავჭავაძე (1837–1907): რომ არა “წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება”, ჩვენი ერი წერა-კითხვის უცოდინარი დარჩებოდა. მან განათლება ერის გადარჩენის ერთადერთ გზად და პოლიტიკურ იარაღად აქცია.

5. აკაკი წერეთელი (1840–1915): რომ არა მისი დამოუკიდებელი სული და ენობრივი სიმარტივე, ილიას იდეები ხალხამდე ასე ეფექტურად ვერ მივიდოდა. მან სწავლა ემოციურ და საყოველთაო პროცესად აქცია.

6. იაკობ გოგებაშვილი (1840–1912): 1876 წელს გამოსცა “დედაენა”. რომ არა მისი დამოუკიდებელი ხედვა, ჩვენ არ გვექნებოდა ბავშვზე ორიენტირებული პირველი სახელმძღვანელო, რომელმაც ეროვნული იდენტობა გადაარჩინა.

7. ნიკო ნიკოლაძე (1843–1928): რომ არა მისი პრაგმატული და ევროპული აზროვნება, განათლება მხოლოდ თეორიული დარჩებოდა. მან შემოიტანა ტექნოლოგიური პროგრესისა და საქმეზე ორიენტირებული სწავლების იდეა.

8. ვაჟა-ფშაველა (1861–1915): რომ არა მისი კოსმოპოლიტიზმი, ქართული განათლება ჩაიკეტებოდა ლოკალურ ჩარჩოებში. მან გვასწავლა ინდივიდის თავისუფლება და ბუნებასთან ჰარმონიული აზროვნება.

9. ივანე ჯავახიშვილი (1876–1940): 1918 წელს დააარსა პირველი ქართული უნივერსიტეტი. რომ არა მისი აკადემიური გმირობა, ქართული მეცნიერება ევროპულ სტანდარტებსა და კვლევაზე ვერ დაფუძნდებოდა.

10. რუსუდან ნიკოლაძე (1884–1981): მე-20 საუკუნის დასაწყისში შემოიტანა მონტესორის მეთოდი. რომ არა მისი ნოვატორული გონება, ბავშვზე ორიენტირებული, თავისუფალი სწავლება საქართველოში ათწლეულებით გვიან გაჩნდებოდა.

11. დიმიტრი უზნაძე (1886–1950): შექმნა “განწყობის თეორია”. რომ არა მისი მეცნიერული გაბედულება, ჩვენ არ გვეცოდინებოდა, რომ სწავლა მხოლოდ ინფორმაციის მიღება კი არა, არამედ შინაგანი მზაობისა და ფსიქოლოგიური განწყობის ჩამოყალიბების პროცესია. მან სწავლებას ფსიქოლოგიური საძირკველი შეუქმნა. 

12. შალვა ამონაშვილი (დ. 1931): 1960-იან წლებში შექმნა “ჰუმანური პედაგოგიკა”. რომ არა მისი მიდგომა, ჩვენ კვლავ ავტორიტარული სწავლების ტყვეობაში ვიქნებოდით. მან მასწავლებელი ბავშვის სულიერ მეგობრად აქცია.

13. ანდრო დგებუაძე (დ. 1973): შემოიტანა სისტემური და ფილოსოფიური ანალიზი. რომ არა მისი ხედვა, არაფორმალური განათლება დაკარგავდა კითხვას — “რატომ?”, რაც ნებისმიერი აზროვნების საძირკველია.

14. ალექსანდრე ჯეჯელავა (დ. 1973): გახდა თვითგანვითარების (Life-long learning) მთავარი მამოძრავებელი. რომ არა მისი ენერგია, სწავლა ზრდასრულებისთვის ასეთი მოდური და შედეგზე ორიენტირებული პროცესი ვერ გახდებოდა.

15. დათო გოგიჩაიშვილი (დ. 1974): დაამკვიდრა “ედუთეინმენტის” სტილი. რომ არა მისი იუმორი, რთული სოციალური და მენეჯერული თემების პოპულარიზაცია მასობრივი ვერ გახდებოდა.

რომ შევაჯამოთ: ამ ადამიანთა ცხოვრება ადასტურებს, რომ დამოუკიდებელი აზროვნება არის სწორედ ის ძალა, რომელიც ცოდნას მოქმედებად აქცევს. მასწავლებელი უნდა ზრუნავდეს თავადაც ჩამოყალიბდეს დამოუკიდებელ მოაზროვნედ და  მოსწავლეებსაც დაეხმაროს შაბლონებს მიღმა გასვლაში. მასწავლებელი ხომ სწორედ მაშინ იმარჯვებს, როდესაც მისი მოსწავლე დამოუკიდებელ პიროვნებად ყალიბდება. ამისათვის კი აუცილებელია ზუსტად იცოდე, როდის, სად და როგორ გამოიყენო სწავლების ფორმატები — გაკვეთილი, ლექცია თუ ტრენინგი.

🎬 შემდეგ ლექციაზე: იცოდი, რომ ქრონოლოგიურად ჯერ ლექცია გაჩნდა, შემდეგ გაკვეთილი, ბოლოს კი ტრენინგი? მომდევნო ვიდეოში ვნახავთ, რატომ ეძახდნენ ლექციას „ხმამაღლა კითხვას“ და როგორ იქცა ის დღეს სწავლების ყველაზე აკადემიურ ფორმატად.

დროებით, შევხვდებით მომდევნო ლექციაზე!

….

ხვდები ალბათ, რომ სწორედ დამოუკიდებელი აზროვნებაა ის, რაც ავითარებს ცოდნას, და თან არა მხოლოდ ერთი ქვეყნის მასშტაბით. ეს არის უნივერსალური ენა. ამ ენაზე ესმით ერთმანეთის სხვადასხვა ქვეყნისა და დროის ისეთი დამოუკიდებელ მოაზროვნეებს, როგორებიც არიან არისტოტელე (საბერძნეთი, ძვ.წ. 350), ნიუტონი (დიდი ბრიტანეთი, 1687)  თუ აინშტაინი  (გერმანია/აშშ, 1915). უფრო მეტიც, თუ დამოუკიდებლად აზროვნებ, შენც გესმის მათი, მიუხედავად იმისა, იცი თუ არა ბერძნული, ინგლისური ან გერმანული. 

ყურადღება მიაქციე, ეს ადამიანები მოღვაწეობდნენ სამყაროში, სადაც წიგნიც კი იშვიათი მოვლენა იყო. როდესაც მათ მიღწევებს გაიხსენებ, ასევე გახსოვდეს,  რომ მათ არ ჰქონდათ:

❌ ვორდი და “copy paste“ (ზოგიერთ მათგანს არც ფურცელი და კალამი ჰქონდა 😲) — რომ ტექსტები შეექმნათ
❌ ექსელი — რომ ფორმულები და ცხრილები შეექმნათ
❌ პოვერპოინტი — რომ იოლად გადმოეცათ თავიანთი მიგნებები
❌ სოციალური ქსელი — რომ დამოუკიდებლად მიეწვდინათ ხმა ხალხისთვის
❌ ხელოვნური ინტელექტი (AI) — რაც რუტინულ საქმეს წარმოუდგენლად ამცირებს, კვლევა იქნება ეს, აუდიო-ფოტო-ვიდეო ვივიზუალიზაცია თუ ა.შ.

თუმცა, ჰქონდათ წარმოსახვა და შეეძლოთ დამოუკიდებელი აზროვნება.

აინშტაინს თუ დავუჯერებთ — „ცოდნა მიგიყვანს „ა“ წერტილიდან „ბ“ წერტილში, ხოლო წარმოსახვა — ყველგან“. დღეს შეგვიძლია წარმოსახვაში დავიხმაროთ ხელოვნური ინტელექტი (AI) და მაშინდელთან შედარებით,  „სინათლის სიჩქარით“ მივიდეთ ყველგან. 

მოდი გამოვიყენოთ ეს შესაძლებლობა და ვნახოთ რეალურად რამდენად ააჩქარა ცოდნის მიღებისა და განვითარების პროცესი თანამედროვე ტექნოლოგიებმა.  გავაკეთებინოთ ფოტო, სადაც ჩანს თუ ვის „მხრებზე“ იდგა ისააკ ნიუტონი, ახლა ვინ დგას ნიუტონის „მხრებზე“ და როგორ იკავებენ დამოუკიდებელი მოაზროვნეები ამ პირამიდის მწვერვალს:

თუ ცხოვრებაში უფრო მძღოლი ხარ, ვიდრე მგზავრი, მაშინ მომილოცავს – მძღოლს შეუძლია დამოუკიდებლად მივიდეს ყველგან, მგზავრს არა. ამიტომ, თუ მგზავრი ხარ, მოგიწევს საჭესთან „გადაჯდომა“, სხვანაირად ეს მეთოდოლოგია არ მუშაობს.