წარმოიდგინე, რომ შენი სასწავლო სივრცე აღარ შემოიფარგლება აუდიტორიის ოთხი კედლით, ხოლო სწავლის დრო აღარ არის დამოკიდებული მკაცრ განრიგზე ან დილის საცობებზე. ჩვენ ვთქვით, რომ ტექნოლოგიებმა დრო და სივრცე დაამარცხა, მაგრამ როგორ მოხდა ეს ტრანსფორმაცია რეალურად? მოდით, სათითაოდ გავშიფროთ ის ფორმები, რომლებმაც განათლება ფიზიკური ბარიერებიდან ციფრულ თავისუფლებაში გაიყვანა.

პირისპირ, დისტანციური თუ ასინქრონული? — ერთი შეხედვით, ეს მხოლოდ ტექნიკური არჩევანია, თუმცა რეალურად, თითოეული მათგანი სწავლა- სწავლების სრულიად განსხვავებულ გამოცდილებას ქმნის. ამ ლექციაზე სწავლების ფორმებს შევადარებთ ერთმანეთს მოსწავლისა და მასწავლებლის თვალით – რომელს რა უპირატესობა აქვს? ლექციის ბოლოს მიხვდები, როგორ შეიძლება სწავლაც და სწავლებაც იქცეს თვითორგანიზებული ადამიანის პრივილეგიად — როგორც მოსწავლისთვის, ისე მასწავლებლისთვის.

თუმცა, სანამ შედარებაზე გადავალთ, ჯერ განვმარტოთ ამ ფორმებიდან რომელი რას გულისხმობს: 

პირისპირ სწავლება — ეს არის ტრადიციული, სინქრონული სწავლების ფორმა, სადაც მასწავლებელი და მოსწავლე ერთსა და იმავე დროს, ერთსა და იმავე სივრცეში იმყოფებიან.

⏸️ (დამატებითი ინფორმაცია 1): იცოდი, რომ პირისპირ სწავლებისას კომუნიკაციის 80%-ზე მეტი არავერბალურია? სხეულის ენა, მზერა და ხმის ტემბრი ქმნის იმ „უხილავ კავშირს“, რასაც სოციალური დასწავლა ჰქვია. კვლევები აჩვენებს, რომ ფიზიკური თანაყოფნა ზრდის ოქსიტოცინის დონეს, რაც ხელს უწყობს ნდობის ჩამოყალიბებასა და გუნდურ მუშაობას. პირისპირ სწავლების პირველი კლასიკური მაგალითია სოკრატეს „პერიპატეტიკული სწავლება“ (სწავლა სეირნობისას) — სწავლება სივრცეში მოძრაობით, ცოცხალი დიალოგითა და უშუალო ურთიერთქმედებით. ეს პირისპირ სწავლების ყველაზე ცოცხალი და დინამიური გამოხატულებაა.

დისტანციური სწავლება — ესეც სინქრონული სწავლებაა, ოღონდ ონლაინ, ინტერნეტის მეშვეობით. პირისპირ სწავლებას იმით ჰგავს, რომ აქაც მასწავლებელი და მოსწავლე ერთსა და იმავე დროს ხვდებიან ერთმანეთს და სწავლების პროცესი რეალურ დროში მიმდინარეობს, თუმცა განსხვავდება იმით, რომ ისინი ფიზიკურად ერთ სივრცეში არ იმყოფებიან და ურთიერთობა ციფრული პლატფორმების საშუალებით ხდება.

⏸️ (დამატებითი ინფორმაცია 2): დისტანციური სწავლება სინქრონულ რეჟიმში   პირველ რიგში მოითხოვს სტაბილურ ინტერნეტს და კომპიუტერს ხომ?  ამიტომაც, სტაბილური ინტერნეტის და კომპიუტერის გაჩენამდე დისტანციური სწავლება მხოლოდ ასინქრონულ რეჟიმში იყო შესაძლებელი. კერძოდ, ეს ტერმინი პირველად 1833 წელს, შვედეთის უნივერსიტეტში გაჩნდა. სწავლების პროცესი ფოსტის მეშვეობით მიმდინარეობდა — სასწავლო მასალები წერილობით ეგზავნებოდა სტუდენტებს. სწორედ ეს ითვლება დისტანციური სწავლების პირველ პრაქტიკად.

1960-იან წლებში, აშშ-ში, ილინოისის უნივერსიტეტში შეიქმნა სისტემა PLATO. ამ სისტემაში პირველად გამოიყენეს ეკრანი რეალურ დროში მიმოწერისთვის უნივერსიტეტის შენობებს შორის სადენებით დაკავშირებული სისტემით. ვიდეო ლექცია სადაც მასწავლებელი გამოჩნდებოდა, ჯერ კიდევ არ იყო შესაძლებელი რადგან არც ტელევიზია და არც კომიუტერი არ იყო საკმარისად განვითარებული, და არც ინტერნეტი არ არსებობდა.

1969 წელს, დიდ ბრიტანეთში დაარსდა პირველი დისტანციური უნივერსიტეტი — Open University, რომელმაც სწავლების პროცესში ტელევიზია და რადიო გამოიყენა. ესეც დისტანციური სწავლების ფორმა იყო, თუმცა კვლავ ტექნოლოგიური შეზღუდვების პირობებში, რადგან ინტერნეტი ჯერ კიდევ არ არსებობდა.

2000-იანი წლებიდან, ინტერნეტის სიჩქარისა და სტაბილურობის ზრდამ შესაძლებელი გახადა დისტანციური სწავლება სინქრონულ ფორმატში განხორციელებულიყო — რეალურ დროში, ონლაინ პლატფორმების მეშვეობით.

2020 წელს, COVID-19-ის პანდემიამ დისტანციური სწავლება სრულიად ახალ მასშტაბებში გადაიყვანა: მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში სკოლებისა და უნივერსიტეტების უმეტესობა სრულად დისტანციურ, სინქრონულ სწავლებაზე გადავიდა.

ტექნოლოგიის განვითარების პარალელურად დისტანციურმა სწავლებამ ეფექტურად „დაძლია“ სივრცითი შეზღუდვები, თუმცა დროის ფაქტორი კვლავ რჩებოდა შეზღუდვად. ნებისმიერი მსურველისთვის სასურველ დროს სწავლა შესაძლებელი გახადა ასინქრონულმა სწავლებამ, რომელზეც ქვემოთ ვისაუბრებთ.

ასინქრონული სწავლება — აქაც ინტერნეტის მეშვეობით ხდება სწავლება, ოღონდ ასინქრონულად. ასინქრონული ნიშნავს იმას, რომ სწავლა აღარ არის კონკრეტულ დროსა და ადგილზე მიბმული. აქ მოსწავლე თავად ირჩევს სწავლის დროსაც და ადგილსაც, სადაც ეცნობა მასწავლებლის მიერ წინასწარ მომზადებულ ვიდეოლექციას ან სხვა სასწავლო მასალას.

ზოგჯერ ასინქრონული ერევათ დისტანციურ სწავლებაში, რადგან ორივე ინტერნეტის მეშვეობით ხორციელდება. ამიტომ კიდევ ერთხელ გავუსვათ ხაზი მათ შორის განსხვავებას – დისტანციურის დროს მოსწავლე და მასწავლებელი ერთსა და იმავე დროს, „ლაივ“ რეჟიმში არიან ჩართული, ხოლო ასინქრონული სწავლების დროს მოსწავლე ნახულობს მასწავლებლის მიერ წინასწარ ჩაწერილ ვიდეოს – სწორედ ისე, როგორც ამ კურსის შემთხვევაში.

⏸️ (დამატებითი ინფორმაცია 3): ასინქრონულ სწავლებაში გარდამტეხი როლი ითამაშეს გლობალურმა პლატფორმებმა, რომლებმაც სწავლების ფილოსოფია შეცვალეს:

2006 წელი – Khan Academy (ხანის აკადემია): შეიქმნა აშშ-ში. დააარსა ბენგალური და ინდური ფესვების მქონე ამერიკელმა სალმან „სალ“ ხანმა. თავდაპირველად ეს იყო ერთი ადამიანის მიერ შექმნილი უფასო ვიდეოგაკვეთილები, რომლებიც მთლიანად მოსწავლეზე ორიენტირებულ, მარტივ და ვიზუალურ ენაზე ხსნიდა რთულ საგნებს. აქ ავტორი თავად სალმან ხანი იყო, მიზანი კი — განათლების საყოველთაო ხელმისაწვდომობა.

2010 წელი – Udemy (უდემი): დაარსდა აშშ-ში, თუმცა მისი ფესვები თურქეთშია. დამფუძნებლები არიან თურქი ერენ ბალი, ოქტაი ჩაღლარი და ინდური წარმოშობის ამერიკელი გაგან ბიანი. ეს არის „ღია ბაზარი“ (Marketplace), სადაც ნებისმიერ დამოუკიდებელ ავტორს შეუძლია შექმნას საკუთარი კურსი და გაყიდოს გლობალურად. აქცენტი კეთდება პრაქტიკულ, ბიზნესსა და ტექნოლოგიურ უნარებზე.

2012 წელი – Coursera (კურსერა): შეიქმნა აშშ-ში, სტენფორდის უნივერსიტეტის პროფესორების — ბრიტანული წარმოშობის ამერიკელი ენდრიუ ინისა და ისრაელელი ამერიკელი დაფნა კოლერის მიერ. ამ პლატფორმის მთავარი განსხვავება აკადემიური პარტნიორობაა. აქ კურსებს არა ინდივიდუალური ავტორები, არამედ მსოფლიოს წამყვანი უნივერსიტეტები (Stanford, Yale და ა.შ.) დებენ, რაც უზრუნველყოფს კლასიკურ, კვლევებზე დაფუძნებულ განათლებას.

ასინქრონული სწავლება ეფუძნება „თვითმართვადი სწავლის“ პრინციპს. ის საუკეთესოა ზრდასრულებისთვის, რადგან ტვინს საშუალებას აძლევს ინფორმაცია საკუთარი ტემპით გადაამუშაოს. კვლევებით, ასინქრონულ ფორმატში მოსწავლეები ხშირად უფრო სიღრმისეულ კითხვებს სვამენ ფორუმებზე, რადგან მათ აქვთ დრო რეფლექსიისთვის.

შეჯამება

ჩვენ დავინახეთ, რომ ტექნოლოგიურმა პროგრესმა ჯერ სივრცე დაამარცხა (დისტანციური), ხოლო შემდეგ – დრო (ასინქრონული). სწავლება მხოლოდ ტექნიკური არჩევანი აღარაა, ის სრულიად განსხვავებულ გამოცდილებას ქმნის.

🎬 შემდეგ ლექციაზე: თითქოს ყველაფერი ნათელია, მაგრამ რა ხდება მაშინ, როცა ამ ფორმებს მოსწავლის თვალით ვუყურებთ? არის თუ არა ასინქრონული სწავლება ყველასთვის? და რა არის ის „ფასი“, რომლის გადახდაც მოსწავლეს თავისუფლების სანაცვლოდ უწევს? ამას მომდევნო ლექციაში გაიგებთ.