განათლების სისტემაში ყველაზე დიდი რევოლუცია მაშინ მოხდა, როცა აქცენტი გადავიდა განმანათლებლის ქმედებიდან (Teaching) მოსწავლის პროცესზე (Learning). ხშირად გვგონია, რომ თუ ჩვენ „ვასწავლეთ“ (ანუ ვილაპარაკეთ), მათ „ისწავლეს“, მაგრამ რეალობა სხვაგვარია.

რას გულისხმობს ეს ინსტრუმენტები:

• სწავლება (Teaching): პროცესი, სადაც აქტიურია განმანათლებელი. ის გასცემს, ხსნის, აჩვენებს. აქ ფოკუსშია საგანი და მასწავლებლის კომპეტენცია.
• სწავლა (Learning): შინაგანი პროცესი, რომელიც მოსწავლის თავში ხდება. აქ განმანათლებელი მხოლოდ გარემოს ქმნის, რათა მოსწავლემ თავად „მოიპოვოს“ და გადაამუშაოს ცოდნა.

⏸️ (დამატებითი ინფორმაცია 1): მოდი, ჩავხედოთ ამ ორი სიტყვის ფესვებს, რაც ყველაფერს ნათელს გახდის:

— სწავლა (Learning): ინგლისური Learn მოდის პროტო-გერმანული ფესვიდან lisno, რაც ნიშნავს „გზის გაკვალვას“ ან „კვალზე მიყოლას“. ანუ, სწავლა არის პროცესი, სადაც თავად მოსწავლე მიჰყვება კვალს და გზას იკაფავს. ეს არის მისი პირადი ძალისხმევა;
— სწავლება (Teaching): ინგლისური Teach მოდის ძველი ინგლისური tæcan-იდან, რაც ნიშნავს „ჩვენებას“, „ნიშნის მიცემას“ ან „მინიშნებას“. ანუ, სწავლება არის პროცესი, სადაც განმანათლებელი მხოლოდ „მიანიშნებს“ და „უჩვენებს“ გზას, მაგრამ ამ გზაზე თავად არ გადის.

ქართულად კი ორივე სიტყვას ერთი ფესვი აქვს — „წავლა“, რაც ძველ ქართულში „ჩვევას“ და „წვრთნას“ ნიშნავდა. თუმცა, განსხვავება თავსართებშია: სწავლა არის ის, რასაც მე ვაკეთებ (ვიძენ ჩვევას), ხოლო სწავლება არის ის, რასაც სხვა მიკეთებს (მწვრთნის).

⏸️ (დამატებითი ინფორმაცია 2): იცოდი, რომ არსებობს „სწავლის პირამიდა“, რომელიც აჩვენებს, რომ ტრადიციული სწავლებისას (ლექცია) ადამიანი მასალის მხოლოდ 5%-ს იმახსოვრებს? ხოლო როცა აქცენტი სწავლაზე (პრაქტიკა და სხვებისთვის სწავლება) გადადის, ეს მაჩვენებელი 90%-მდე იზრდება?

⏸️ (დამატებითი ინფორმაცია 3): ფილმში „ნიჭიერი უილ ჰანტინგი“ (Good Will Hunting), უილი (მეტ დეიმონი) ამბობს ფრაზას: „შენ 150 000 დოლარი გადაიხადე განათლებაში, რომელიც შეგეძლო 1.50 დოლარად მიგეღო საჯარო ბიბლიოთეკაში“. ეს არის ზღვარი დიპლომისთვის „სწავლებასა“ და რეალურ, შინაგან „სწავლას“ შორის.

სწავლა VS სწავლება

შევადაროთ ეს ინსტრუმენტები ჩვენი სამი მახასიატებლის მიხედვით: 

1. სამიზნე აუდიტორია: სწავლება აუცილებელია დამწყებებისთვის, ვისაც ბაზისი არ აქვს. სწავლა (Learning) კი იდეალურია მათთვის, ვისაც სჭირდება ცოდნის პრაქტიკული გააზრება.
2. საჭირო როლი (სარკე): სწავლებისას ჩვენ ვართ მასწავლებლის ან ლექტორის როლში. სწავლის (Learning) ხელშეწყობისას კი გადავდივართ ქოუჩის ან ფასილიტატორის ამპლუაში.
3. მოსალოდნელი ეფექტი: სწავლების შედეგი ინფორმირებული მოსწავლეა. სწავლის შედეგი კი — დამოუკიდებელი და მოტივირებული მოაზროვნე.

შეჯამება

თუ შენი მიზანია, მოსწავლემ მხოლოდ ინფორმაცია მიიღოს — გამოიყენე „სწავლება“. თუ გინდა, რომ მან ეს ცოდნა თავისად აქციოს — გადადი „სწავლის“ მოდელზე.

🎬 შემდეგ ლექციაზე: კეთილი, დავუშვათ, ფოკუსი მოსწავლეზე გადავიტანეთ. მაგრამ ნიშნავს თუ არა ეს, რომ თუ მოსწავლე რაღაცას „აკეთებს“, ის უკვე „სწავლობს“? რატომ არის, რომ ზოგიერთი 10 წელი ერთსა და იმავეს აკეთებს და მაინც ვერ იზრდება? შემდეგ ეპიზოდში ვნახავთ იმ „საიდუმლო ინგრედიენტს“, რომელიც უბრალო ქმედებას — ნამდვილ ცოდნად აქცევს. გამოცდილება VS რეფლექსია.