ბენჯამინ ფრანკლინი ამბობდა: „მითხარი და დამავიწყდება, მაჩვენე და დავიმახსოვრებ, ჩამრთე და გავიგებ“. თუმცა, მხოლოდ ჩართულობა და ქმედებაც არ არის საკმარისი, თუ მას არ მოჰყვება გააზრება.

რას გულისხმობს ეს ინსტრუმენტები:

• გამოცდილება (Experience): ეს არის უშუალოდ „კეთების“ პროცესი. როცა მოსწავლე პრაქტიკულ დავალებას ასრულებს, სავარჯიშოს აკეთებს ან რეალურ სიტუაციაშია.

• რეფლექსია (Reflection): ეს არის გამოცდილების „გადახარშვა“. კითხვების დასმა: „რა გავაკეთე?“, „რა გამოვიდა?“, „რა ვისწავლე შეცდომისგან?“. რეფლექსიის გარეშე გამოცდილება უბრალოდ მოვლენაა, რეფლექსიით კი ის — ცოდნაა.

⏸️ (დამატებითი ინფორმაცია 1): მოდი, ვნახოთ, რას გვეუბნება თავად სიტყვების წარმოშობა ამ ორ ინსტრუმენტზე:

— გამოცდილება (Experience): ლათინური experientia-დან მოდის, რაც ნიშნავს „ცდას“ ან „რისკზე წასვლას“. მისი ფესვია periri, რაც „გავლას“ ან „გადალახვას“ ნიშნავს. ანუ, გამოცდილება არის პროცესი, როცა შენ „გადიხარ“ კომფორტის ზონიდან, „გადალახავ“ დაბრკოლებას და რაღაცას პრაქტიკულად ცდი;
— რეფლექსია (Reflection): ლათინური reflexio-დან მოდის და ნიშნავს „უკან მიბრუნებას“ ან „არეკვლას“. ეს ჰგავს სარკეში ჩახედვას: მას შემდეგ, რაც „გაიარე“ გზა (გამოცდილება), შენ „ბრუნდები“ უკან შენსავე ქმედებასთან, რათა დაინახო ის, რაც უშუალოდ პროცესში, სიჩქარის გამო, ვერ შენიშნე.

ქართულად სიტყვა „გამო-ცდა“ პირდაპირ მიგვანიშნებს, რომ რაღაც საკუთარ თავზე უნდა გადავიტანოთ, „ვცადოთ“, რათა ის ჩვენი ნაწილი გახდეს. გამოცდილება არის გზაზე სიარული, ხოლო რეფლექსია — გაჩერება და იმის გააზრება, თუ რა გვასწავლა ამ გზამ.

⏸️ (დამატებითი ინფორმაცია 2): რეფლექსიის ნაკლებობის გენიალური ქართული მაგალითია კლდიაშვილის სოლომონ მორბელაძე. ის დაუღალავად „მოქმედებს“ (გამოცდილება), სულ დარბის, სულ წვალობს, მაგრამ არასდროს ჩერდება, რომ თავის ქმედებებს გვერდიდან შეხედოს (რეფლექსია). შედეგად, ის სულ ერთსა და იმავე აბსურდულ შეცდომებს უშვებს. რეფლექსია სწორედ ის ინსტრუმენტია, რომელიც სოლომონს სჭირდებოდა, რომ „მოჯადოებული წრიდან“ გამოსულიყო.

⏸️ (დამატებითი ინფორმაცია 3): იაპონურ სამუშაო კულტურაში არსებობს ტერმინი „ჰანსეი“ (Hansei) — ეს არის სავალდებულო რეფლექსიის მომენტი წარმატების შემდეგაც კი. ისინი თვლიან, რომ თუ არ გაიაზრე, რატომ გამოგივიდა, შემდეგში შეიძლება ვეღარ გაიმეორო.

⏸️ (დამატებითი ინფორმაცია 4): კოლბის ციკლი (სწავლის ყველაზე ცნობილი მოდელი) ამბობს, რომ ადამიანი მხოლოდ მაშინ სწავლობს, როცა გამოცდილებას რეფლექსიით აანალიზებს. თუ რეფლექსია არ არის, გამოცდილება უბრალოდ „დროის ტარებაა“.

გამოცდილება VS რეფლექსია

აქაც გამოვიყენოთ შესადარებლად ჩვენთვის უკვე კარგად ცნობილი სამი მახასიატებელი: 

1. სამიზნე აუდიტორია: გამოცდილება სჭირდება ყველას, ვისაც უნარის დახვეწა სურს. რეფლექსია კი აუცილებელია მათთვის, ვისაც სურს პროფესიული ზრდა და შეცდომების გაანალიზება.
2. საჭირო როლი (სარკე): გამოცდილების მიცემისას ჩვენ ვართ ტრენერის როლში. რეფლექსიის დროს კი ვხდებით მენტორები ან ქოუჩები.
3. მოსალოდნელი ეფექტი: გამოცდილება გვაძლევს ავტომატიზებულ უნარს. რეფლექსია გვაძლევს სიღრმისეულ გააზრებას და „სიბრძნეს“.

შეჯამება

გამოცდილება არის გზაზე სიარული, ხოლო რეფლექსია — გაჩერება და რუკაზე დახედვა, რათა მიხვდე, საით მიდიხარ.

🎬 შემდეგ ლექციაზე: გვაქვს როლი, გვაქვს პრაქტიკა და გვაქვს გააზრება. თითქოს ყველაფერი რიგზეა, მაგრამ რატომ გვავიწყდება ის, რაც გუშინ სერიოზული სახით მოვისმინეთ, ხოლო ბავშვობაში ბებიის მოყოლილი ზღაპარი დღემდე გვახსოვს? როგორ „მოვტყუოთ“ ტვინი ისე, რომ რთული მასალა ემოციურ მეხსიერებაში ჩაიბეჭდოს? ამას შემდეგ ეპიზოდში — ნარატივი VS სთორითელინგში — გავიგებთ.