დღეს ნებისმიერ საკითხზე პასუხი წამებში ჩანს ეკრანზე. ამიტომ სულ უფრო ხშირად ისმის კითხვა: რისთვის უნდა ვისწავლოთ, თუ ინფორმაცია ყოველთვის ხელთ გვაქვს?
ამ კითხვას ივანე ჯავახიშვილი საუკუნის წინ პასუხობდა. მისი ხედვა მარტივი იყო: სწავლების მიზანი არ არის მასწავლებლის აზრების მიმდევრის აღზრდა. მიზანია დამოუკიდებელი მოაზროვნის აღზრდა.
რას ნიშნავს ეს პრაქტიკაში
მოსწავლე, რომელიც მხოლოდ იმეორებს მასწავლებლის სიტყვებს, ისწავლის იმას, რაც მასწავლებელმა იცის. დამოუკიდებელი მოაზროვნე კი თავადაც სვამს კითხვებს, ამოწმებს და არ იღებს ყველაფერს უპირობოდ. შეუძლია ისეთ საკითხზეც იფიქროს, რომელზეც მასწავლებელს არაფერი უთქვამს.
ჯავახიშვილი ისტორიკოსი და მეცნიერი იყო, ამიტომ ეს იდეა მისთვის თეორიული არ ყოფილა. მეცნიერება სწორედ იქ იწყება, სადაც ადამიანი ავტორიტეტის სიტყვას არ კმაყოფილდება და საბუთს ეძებს. ის 1918 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამფუძნებლებს შორის იყო და ამ აზროვნებას უნივერსიტეტის საფუძვლადაც ხედავდა.
რატომ ჟღერს ეს დღეს ასე ახლებურად
დღევანდელი საგანმანათლებლო საუბრის ძირითადი თემები თითქმის იგივეა:
- კრიტიკული აზროვნება. დღეს თითქმის ყველა სასწავლო პროგრამა ამას ასახელებს მიზნად.
- სწავლის სწავლება. ცოდნა სწრაფად ძველდება, ამიტომ ახალი ცოდნის დამოუკიდებლად მოპოვების უნარი უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე კონკრეტული ფაქტების ცოდნა.
- ხელოვნური ინტელექტის ეპოქა. როცა მზა პასუხს მანქანაც გაძლევს, ღირებულება იმ ადამიანს აქვს, ვინც პასუხის სისწორეს შეაფასებს და სწორ კითხვას დასვამს.
ჯავახიშვილმა ეს ყველაფერი იმ დროს თქვა, როცა სკოლა ძირითადად დაზეპირებაზე იყო აგებული.
რა კავშირშია ეს ასინქრონულ კურსებთან
ასინქრონულ სწავლებაში მასწავლებელი რეალურ დროში თქვენ გვერდით არ არის. ზოგი ამას ნაკლად თვლის, მაგრამ ჯავახიშვილის ხედვის გათვალისწინებით, ეს დიდი შესაძლებლობაცაა.
- საკუთარი ტემპი. მოსწავლე ჩერდება, უბრუნდება, ფიქრობს და მხოლოდ მერე გადადის შემდეგზე.
- პასუხისმგებლობა. სწავლის პროცესს მოსწავლე თვითონ მართავს, ამიტომ დამოუკიდებლობას პრაქტიკაში ივარჯიშებს.
- აზროვნების დრო. ცოცხალ ლექციაზე ხშირად არ არის დრო, დამოუკიდებლად დაფიქრდე, ჩანაწერებში ჩაუღრმავდე და თვითონ გააკეთო დასკვნა. ასინქრონულ კურსზე ეს შესაძლებელია.
ამიტომ ასინქრონული კურსი კარგია მხოლოდ მაშინ, როცა ვიდეოებს არ ვუყურებთ პასიურად და მხოლოდ ინფორმაციას არ ვიღებთ. ის კარგია, როცა გვაფიქრებს, გვაკითხვინებს და გვაიძულებს, ჩვენი დასკვნა თვითონ გავაკეთოთ.
როგორ ვაგებთ კურსს ამ პრინციპით
თუ სწავლების მიზანი დამოუკიდებელი მოაზროვნეა, კურსიც შესაბამისად უნდა აიგოს:
- ვიდეოს შემდეგ მოდის კითხვა და არა მხოლოდ ტესტი. კითხვას ერთი სწორი პასუხი არ უნდა ჰქონდეს, მიზანია მსჯელობა.
- პრაქტიკული დავალებები. მოსწავლემ ნასწავლი რეალურ სიტუაციაში უნდა გამოიყენოს და არა გაიზეპიროს.
- სხვადასხვა წყარო. მასალა ერთი ავტორის თვალსაზრისით არ უნდა იხურებოდეს, მოსწავლეს შედარებისა და შეფასების შესაძლებლობა უნდა მივცეთ.
- საკუთარი დასკვნა. კურსის ბოლოს მოსწავლემ უნდა თქვას, რას ფიქრობს თვითონ, და არა ის, რაც ჩვენ ვთქვით.
დასკვნა
ჯავახიშვილის იდეა დღეს ახალი უფრო იმიტომ ჩანს, რომ ახლა გვჭირდება უფრო მეტად, ვიდრე მაშინ. ინფორმაცია უხვადაა, ამიტომ უფრო ღირებულია ადამიანი, რომელმაც იცის, როგორ დაფიქრდეს და როგორ შეაფასოს.
ჩვენი ამოცანა სწავლებაში ისაა, რომ მოსწავლე კურსიდან ისე გავიდეს, რომ ჩვენზე ნაკლებად იყოს დამოკიდებული, ვიდრე შესვლისას იყო.